အာဏာရှင်စနစ်များကနေ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကိုပြောင်းလဲသွားခြင်းလို့လေ့လာကြည့်ခြင်း(အပိုင်း၂)
ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း(Transformation)- စပိန်၊ ဘရာဇီး (Brazil) ၊ ဟန်ဂေရီ (Hungary)
ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းမှု အမျိုးအစား(၃)မျိုး
အသွင်ကူးပြောင်းမှု ပုံစံများ
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက လိုက်နာသော လမ်းကြောင်းဟာဒီမိုကရေစီ လုပ်ငန်းစဉ်ကို ကြီးမားစွာ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ဟန်တင်တန်က မှတ်သားခဲ့ပါတယ်။ သူကအဓိက ပုံစံသုံးမျိုးကို ဖော်ပြထားပါတယ်-
၁။ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း (Transformation)။ အာဏာရှင်အစိုးရအတွင်းမှ ထိပ်တန်းအုပ်စုများက ဒီမိုကရေစီသို့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုကို စတင်ပြီး ဦးဆောင်လမ်းညွှန်ခြင်း (ဥပမာ- စပိန်)။ ဤနည်းလမ်းဟာ ပိုမိုချောမွေ့သော်လည်း နှေးကွေးလေ့ရှိတတ်ပါတယ်။
၂။ အစားထိုးခြင်း (Replacement)။ အတိုက်အခံအုပ်စုများက ဦးဆောင်ပြီး အာဏာရှင် အစိုးရစနစ် ကို အလျင်အမြန် ဖယ်ရှားခြင်း (ဥပမာ- အာဂျင်တီးနား၊ အရှေ့ဂျာမနီ)။ ဤနည်းလမ်းသည် ပိုမိုမြန်ဆန် သော်လည်း ပိုမို မတည်မငြိမ် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၃။ နေရာရွှေ့ပြောင်းခြင်း (Transplacement)။ အာဏာရှင်စနစ်မှ အဓိက ပါဝင်သူများနှင့် အတိုက်အခံများ ပူးပေါင်းကာ အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း (ဥပမာ- ပိုလန်၊ ချီလီ)။
အသွင်ပြောင်းလဲသွားခြင်း (Transformation)။ဤပုံစံဖြင့် ဒီမိုကရေစီသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သော နိုင်ငံများ အထူးသဖြင့် စပိန်နိုင်ငံ၏ အသွင်ကူးပြောင်းမှု အကြောင်းဖြစ်ပါသည်။
ဟန်တင်တန်၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအရ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း (Transformation) ဆိုတာကတော့ အာဏာရှင်စနစ်ဟောင်းမှ ထိပ်တန်းအုပ်စုဝင်များက ဒီမိုကရေစီသို့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုကို စတင်လုပ်ဆောင်ပြီး လမ်းညွှန်မှုပေးခြင်းပင် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းဟာ များသောအားဖြင့် တည်ငြိမ်ပြီး အပြောင်းအလဲ နှေးကွေးတတ်ပေမဲ့ ပြည်တွင်းစစ် သို့မဟုတ် ရုတ်တရက် အာဏာ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်မှုမျိုးကို ရှောင်ရှားနိုင်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။
စပိန်နိုင်ငံ၏ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း (Transformation)
စပိန်နိုင်ငံအနေနဲ့ တတိယလှိုင်းအတွင်း ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းမှုတွင် “အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း” နည်းလမ်းရဲ့ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
၁။ အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း စတင်တဲ့ အထောက်အကူပြုတဲ့(The Catalyst) အချက်များကို လေ့လာတဲ့ အခါ စပိန်ဘုရင်အယ်လ်ဖွန်ဆို ၁၃ သည် စပိန်ဘုရင်စနစ်သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အမည်တစ်ခု ဖြစ်ပြီးအယ်လ်ဖွန်ဆို ၁၃ ကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားပြီးနောက် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်ရန် အတင်းအကျပ် ဖိအားပေးခံရသည့် စပိန်နိုင်ငံရဲ့ ဘုရင် ဖြစ်ပါတယ်။
သူဟာ မမွေးခင်ကတည်းကဘုရင်ဖြစ်နေသူဖြစ်ပြီး သူရဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူ အယ်လ်ဖွန်ဆို ၁၂ ဟာ သူ မမွေးမီ ငါးလအလိုတွင် ကွယ်လွန်သွား ခဲ့ပါတယ်။ သူရဲ့ မိခင်ဖြစ်သူ၊ သြစတြီးယားသူ မာရီယာ ခရစ်တီနာ(Maria Christina) ကသူ ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် အသက် ၁၆ နှစ်ပြည့်တဲ့အထိ ရင်ခွင်ပိုက် ဘုရင်ခံအဖြစ် သူ့ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ခဲ့ပါတယ်။
အယ်လ်ဖွန်ဆို ၁၃ဟာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယ စပိန်သမ္မတနိုင်ငံ (Second Spanish Republic) လို့ မကြေညာမီအထိစပိန်နိုင်ငံကို နောက်ဆုံး အုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ စပိန်ဘုရင် ဖြစ်ပါတယ်။သူရဲ့ နန်းသက်ဟာ စပိန်နိုင်ငံအနေနှင့် ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ်မှ ပြိုလဲ ကျဆင်းသွားခဲ့ရတဲ့ အကြောင်းရပ်ကြီးတခုဖြစ်တဲ့ ၁၈၉၈ ခုနှစ် စပိန်-အမေရိကန်စစ်ပွဲတွင် စပိန်အနေနဲ့ ၎င်းရဲ့ နောက်ဆုံး ကိုလိုနီနယ်မြေများ ဖြစ်တဲ့ ကျူးဘား နဲ့ ဖိလစ်ပိုင်တို့ကို ဆုံးရှုံး ခဲ့ရတဲ့နောက် မှာ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းအတွင်း နိုင်ငံရေးနဲ့ လူမှုရေး အကျပ်အတည်းများစွာနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ နိုင်ငံအဖြစ်သို့ အသွင်ကူးပြောင်းရောက်ရှိသွားမှုနဲ့ တိုက်ဆိုင်ဖြစ်ပျက်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့ကြောင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် ဘုရင်အယ်လ်ဖွန်ဆို ၁၃ က ဗိုလ်ချုပ် မီဂေးလ် ပရီမို ဒီ ရီဗာရား(Miguel Primo de Rivera) ဦးဆောင်တဲ့ စစ်အာဏာ သိမ်းမှု ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ သူက အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်မှုကိုလက်ခံခဲ့ပါတယ် ။ စစ်အာဏာရှင် စနစ်နဲ့ ဘုရင့် သရဖူကို အလွန်နီးကပ်စွာ ပေါင်းစည်း ထားလိုက်ခြင်းကြောင့်၊ ၁၉၃၀ခုနှစ် တွင် အာဏာရှင် စနစ် ကျဆုံးသွားတဲ့အခါ အယ်လ်ဖွန်ဆို အနေနဲ့ သူကို လူကြိုက်များမှုနှင့် နိုင်ငံရေး ထောက်ခံမှု အများအပြားကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။
ပြည်ပ တိမ်းရှောင်ခြင်း: ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ပြုလုပ်သော မြူနီစပယ် ရွေးကောက်ပွဲ များတွင် သမ္မတစနစ်လိုလားသူများနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီများ အောင်မြင်ပြီးနောက်၊ ပြည်တွင်း စစ်ကို ရှောင်ရှားရန်အတွက် အယ်လ်ဖွန်ဆို ၁၃ ဟာ စပိန်နိုင်ငံမှ ဆန္ဒအလျောက် ထွက်ခွာ သွားခဲ့ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူဟာ တရားဝင် နန်းစွန့်ခြင်း ကို မပြုလုပ်ခဲ့ပါဘူး။ သူဟာ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောမမြို့တွင် ပြည်ပရောက်ဘဝဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပါတယ်။
စပိန်နိုင်ငံရဲ့ အာဏာရှင်စနစ်ဟာ ဗိုလ်ချုပ် ဖရန်စစ္စကို ဖရန်ကို (General Francisco Franco) ဦးဆောင်တဲ့ ဖရန်ကိုဝါဒီ အာဏာရှင်စနစ်ဖြစ်ပြီး ဆယ်စုနှစ် လေးခု(နှစ်၄၀)နီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့ပါတယ်။
အသွင်ကူးပြောင်းမှုစတင်ခြင်း။ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဟာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ် ဖရန်ကို ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နှစ်ရက်အကြာတွင် စတင်ခဲ့ပါတယ်။
စစ်တပ်အလွန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအထက်တန်းစားများရဲ့ အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်မှု (The Key Role of the Elite)။ ဖရန်ကိုသည် သူမကွယ်လွန်မီ ဘုရင် ဂျူအန် ကားလို့စ် (King Juan Carlos I) အား ဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီးသူကွယ်လွန်ပြီးတဲ့နောက်။ ဘုရင် ဂျူအန် ကားလို့စ်နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် အာဒေါလ်ဖို ဆွာရက်ဇ် (Adolfo Suárez) တို့သည် အာဏာရှင်စနစ်ဟောင်း၏ ဥပဒေရေးရာ ယန္တရားများကို အသုံးပြု၍ ဒီမိုကရေစီ ပြုပြင် ပြောင်းလဲရေးကို ဖြည်းညှင်းစွာ စတင် ခဲ့ကြသည်။
ဘုရင် ဂျူအန် ကားလို့စ် ရဲ့ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ရှုထောင့်မှ ကြည့်ရင် သူရဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူ ဘာစီလိုးနားမြို့စား အိမ်ရှေ့စံမင်းသား ဂျူအန်( Juan, Count of Barcelona) ဟာAlfonso XIII ပြီးနောက် ရာဇပလ္လင်၏ တိုက်ရိုက်အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်ပါသည်။
• Infante Juan သည် သူ၏သားဖြစ်သူ Juan Carlos ကို ထောက်ခံကြောင်း ၁၉၇၇ ခုနှစ် (Juan Carlos ဘုရင်ဖြစ်ပြီး နှစ်နှစ်ကြာမှ) တရားဝင် စွန့်လွှတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ဤမျိုးရိုးစဉ်ဆက် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းခဲ့ပါသည်။
• ထို့ကြောင့် ၁၉၇၅ တွင် သူ၏ဖခင်သည် မျိုးရိုးစဉ်ဆက် အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်အိမ်တော်၏ အကြီးအကဲနှင့် တရားဝင်အမွေဆက်ခံသူအဖြစ် Juan Carlos ကို မိသားစုက လက်ခံခဲ့ပါသည်။
၂။ ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံရေး ရှုထောင့် (ဖရန်ကိုအစိုးရနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တရားဝင်မှု)။ (Legal and Political View (Francoist and Constitutional Legitimacy)
• သူသည် ဖရန်ကိုအစိုးရ၏ ဥပဒေအရ တရားဝင် အာဏာရရှိခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ ဖရန်ကိုက သူ့ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အမွေဆက်ခံသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
• သူ၏ ဘုရင်စနစ်ကို စပိန်ပြည်သူလူထုနှင့် အဖွဲ့အစည်းများက ၁၉၇၈ ခုနှစ် စပိန်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဖြင့် အပြည့်အဝ တရားဝင်စေခဲ့သည်၊ ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ စပိန်နိုင်ငံသည် ဘုရင်ကို နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ်ထားရှိသော ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ဘုရင်စနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့်၊ သူအုပ်ချုပ်စဉ်ကာလ (၁၉၇၅-၂၀၁၄) အတွင်း သူသည် စပိန်နိုင်ငံ၏ ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုခံရသော ဘုရင်ဖြစ်ပါသည်။ သူ၏ ကနဦးအာဏာကို ဖရန်ကိုအစိုးရမှ ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် စပိန်နိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရေးကို ကြီးကြပ်ခြင်း နှင့် ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ဖြင့် သူ၏တရားဝင်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။
၂။ အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း၏ နည်းလမ်းနှင့် လမ်းညွှန်မှု
စပိန်၏ အသွင်ကူးပြောင်းမှုသည် အာဏာရှင်စနစ်ကို ပြိုလဲစေရန် အင်စတီကျူးရှင်းဟောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် အလွန်ထူးခြားသည်။
အတွင်းပိုင်းမှ စတင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး။ အစပိုင်းတွင် ဖရန်ကိုဝါဒမှ ကျန်ရစ်သော နိုင်ငံရေး အထက်တန်းလွှာများသည် ဒီမိုကရေစီသို့ ရောက်ရှိရန် ဖရန်ကို၏ တရားဝင် စနစ်ဘောင်အတွင်းမှ တရားဝင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အတိုက်အခံများ တောင်းဆို ခဲ့သည့် “လုံးဝဖြတ်တောက်ခြင်း”ရပ်တူရာ (ruptura) နည်းလမ်းကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။
• ပြောင်းလဲရေးအတွက် ဥပဒေ (The Law for Political Reform)။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဆွာရက်ဇ်က နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဤဥပဒေသည် အာဏာရှင်စနစ်၏ ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်သော ပါလီမန်ဟောင်းမှ အတည်ပြုပြီး လူထုဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဥပဒေကပင် ဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲအသစ်များ ကျင်းပရန် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့သည်။
• သဘောတူညီမှု မြင့်မားခြင်း (Consensus)။ ဤလုပ်ငန်းစဉ် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းမှာ စပိန် ပြည်တွင်းစစ် (၁၉၃၆-၁၉၃၉) ၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အတွေ့အကြုံကို မည်သည့် နိုင်ငံရေးအင်အားစုမှ ပြန်မဖြစ်လိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မွန်ကလိုအာ သဘောတူညီ ချက်များ (Moncloa Pacts) ကဲ့သို့သော သဘောတူညီချက်များမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပါတီ အားလုံး (အစိုးရဟောင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ အပါအဝင်) သည် ပြင်းထန်သော သဘောတရားရေးရာ ကွဲပြားမှုများကို ဘေးဖယ်ထားကာ ဒီမိုကရေစီကို ခိုင်မာအောင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
၃။ အခြားသော အသွင်ပြောင်းလဲရေး နိုင်ငံများ (Other Transformation Countries)
ဟန်တင်တန်၏ လေ့လာမှုတွင် အာဏာရှင်အစိုးရစနစ်အတွင်းမှ အထက်တန်းလွှာများက စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သော အသွင်ကူးပြောင်းမှုများ ပါဝင်သော အခြားနိုင်ငံများလည်း ရှိသည်-
• ဘရာဇီး (Brazil)။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ကိုယ်တိုင် နိုင်ငံရေး “ဖိနှိပ်မှုလျော့ချခြင်း” (distensão သို့မဟုတ် decompression) လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဖြည်းညှင်းစွာ စတင်ခဲ့သည်။
• ဟန်ဂေရီ (Hungary)။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ “ပျော့ပျောင်းသော” အုပ်စုဝင်များက ပါတီကို ဖျက်သိမ်းကာ လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲများဆီသို့ လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။
Transformation သည် များသောအားဖြင့် ရလဒ်ကောင်းများ ပေးနိုင်ပြီး ဒီမိုကရေစီကို တည်ငြိမ်စွာ ခိုင်မာစေနိုင်သည့် ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံကဲ့သို့ပင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီအသွင် ကူးပြောင်းမှုသည် အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း (Transformation) ပုံစံ၏ အခြားသော အကောင်းဆုံး ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် အရှေ့ဥရောပရှိ ကွန်မြူနစ်စနစ်မှ ဒီမိုကရေစီသို့ ကူးပြောင်းရာတွင် အညင်သာဆုံးနှင့် အညှိအနှိုင်းဆုံး လမ်းကြောင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။
🇭🇺 ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း
ဟန်တင်တန်၏ “အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း” သဘောအရ၊ ဟန်ဂေရီတွင် အာဏာရှင်စနစ် ပြိုလဲရခြင်းမှာ ပြည်သူလူထု၏ အုံကြွမှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အာဏာရ ကွန်မြူနစ်ပါတီအတွင်းမှ အုပ်ချုပ်သူ အထက်တန်းလွှာများ (Softliners) ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို စတင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
၁။ အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း စတင်ရခြင်း အကြောင်းရင်းများ
ဟန်ဂေရီ၏ ကူးပြောင်းမှုသည် အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအချက်များကြောင့်ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု- ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဟန်ဂေရီသည် ကြီးမားသော ကြွေးမြီများနှင့် စီးပွားရေး ရပ်တန့်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး စစ်အစိုးရ၏ တရားဝင်မှုကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်၏ နောက်ဆုတ်ခြင်း- ဆိုဗီယက် ခေါင်းဆောင် မစ်ခါယီး ဂေါ်ဘာချော့ဗ် (Mikhail Gorbachev) သည် အရှေ့ဥရောပတွင် ကွန်မြူနစ်အစိုးရများကို ကာကွယ်ပေးတော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ခြင်း (Sinatra Doctrine) ကြောင့် ဟန်ဂေရီ ကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်များသည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို စတင်ရန် လွတ်လပ်ခွင့်ရခဲ့သည်။
ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ကွဲပြားမှု- ပါတီတွင်းရှိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများ (soft-liners) သည် လက်ရှိအခြေအနေအတိုင်း ဆက်လက်ရှိနေပါက အာဏာ ဆုံးရှုံးရုံသာမက ဆိုးရွားသော အကျိုးဆက်များ ကြုံရမည်ကို သိရှိနားလည်လာပြီး ဒီမိုကရေစီ အတိုက်အခံများနှင့် စကားပြောဆိုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
၂။ အဓိက ယန္တရား- နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ စားပွဲဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲများ (National Round Table Talks)
ဟန်ဂေရီ၏ Transformation ပုံစံတွင် အရေးအကြီးဆုံးသော အဆင့်မှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ စားပွဲဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲများ (Nemzeti Kerekasztal) ဖြစ်သည်။
စတင်ခြင်း- ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် အာဏာရ ဟန်ဂေရီ ဆိုရှယ်လစ် အလုပ်သမားပါတီ (MSZMP) နှင့် လွတ်လပ်သောအဖွဲ့အစည်းများ (အတိုက်အခံများ) တို့သည် နိုင်ငံ၏အနာဂတ်ကို ဆွေးနွေးရန် စတင်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။
ပူးပေါင်း ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှု- ဤဆွေးနွေးပွဲများမှတစ်ဆင့် ပါတီဟောင်းက အောက်ပါတို့ကို သဘောတူညီခဲ့သည်-
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း။
(က)ပါတီစုံစနစ်ကို တရားဝင် ခွင့်ပြုခြင်း။
(ခ) သမ္မတ ရွေးကောက်တင်မြှောက်မည့်ပုံစံကို ပြောင်းလဲခြင်း။
(ဂ) ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရန် သဘောတူခြင်း။
အာဏာစွန့်လွှတ်ခြင်း- စက်တင်ဘာလတွင် စားပွဲဝိုင်း ဆွေးနွေးပွဲများ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် နိုင်ငံတော်ကို ဦးဆောင်မည့် ပါတီအဖြစ် ရပ်တည်ထားမှုကို ဖျက်သိမ်းကာ ဒီမိုကရေစီသို့ တရားဝင် လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
၃။ ဟန်ဂေရီ၏ ထူးခြားချက်များ
ပဋိပက္ခကင်းခြင်း- ဤကူးပြောင်းမှုသည် အာဏာရှင်စနစ် ပြိုလဲစဉ်အတွင်း အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် ပြည်သူ့အုံကြွမှု ကြီးကြီးမားမား မရှိဘဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်မှုဖြင့် အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း နည်းလမ်း၏ စံနမူနာ ဖြစ်သည်။
တရားဝင်မှု- အာဏာရှင်စနစ်ကို အဆုံးသတ်စေသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို အာဏာပိုင်များ ကိုယ်တိုင်က တရားဥပဒေဘောင်အတွင်းမှ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တရားဝင်မှု (legitimacy) အငြင်းပွားစရာ နည်းပါးခဲ့သည်။
ကွန်မြူနစ်ပါတီကိုအဆုံးသတ်ခြင်း- အာဏာရပါတီဟောင်းသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ၎င်း၏ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဟန်ဂေရီ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ (MSZP) အမည်ဖြင့် ဒီမိုကရေစီ စနစ်အတွင်း ပါတီသစ်အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် ဟန်ဂေရီ၏ အသွင်ကူးပြောင်းမှုသည် ဘရာဇီးနှင့် စပိန်ကဲ့သို့ပင် အာဏာရှင်စနစ်ဟောင်း၏ လက်ကျန် အုပ်စုများက စတင်ဦးဆောင်သော၊ အတိုက်အခံများနှင့် ညှိနှိုင်းမှု ပြုလုပ်၍ ဥပဒေဘောင်အတွင်းမှ ဒီမိုကရေစီကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် Transformation ပုံစံဖြစ်သည်။